میزگرد "تنها راه ممکن" در خبرگزاری مهر,  ۱۳۸۴/۰۶/۲۱

محمد یعقوبی: من برای امروز می نویسم

 بقایی: یعقوبی نگاهی مردم گرایانه دارد

محمد یعقوبی کارگردان " تنها راه ممکن" گفت: من آدم بیست سال بعد را نمی شناسم ، بنابراین معتقدم تئاتر باید به امروز خود وفادار باشد ، آدمهای نسل آینده را نمی شناسم و معتقدم نویسندگان دیگری که می آیند، برای آنها خواهند نوشت.

به گزارش خبرنگار تئاتر "مهر" ، این کارگردان که به همراه بهروز بقایی ، ناهید مسلمی و حمید ابراهیمی  در میزگرد خبرگزاری "مهر" حضور پیدا کرده بود، در مورد آخرین نمایش خود توضیح داد: تنها راه ممکن را در سال 1383 نوشتم و مهمترین انگیزه ام  برای کارکردن این اثر ساختار نمایش بود، درواقع قکر کردم جالب است نمایشنامه ای بنویسم که دارای سبک "سیار" نمایشی باشد، یعنی  درعین این که کار، "ذهنی" است، بتواند  یک کار "رئال" یا "ناتورالیستی" نیز باشد یا بتواند یک  کمدی محض شود.

وی افزود: ساختار در این نمایش  بر اساس بررسی آثار یک نویسنده به نام " مهران صوفی " است . و طراحی صحنه این نمایش برخلاف اجرای جشنواره که طراحی ایستایی داشت ،  یک طراحی "متحرک" است. یعنی  دکور برای اجرای عمومی ، طراحی ثابتی ندارد و رضا شاپورزاده ، طراح صحنه این نمایش،  در اجرای عمومی سعی کرد به دیدگاه  و دنیای من بیشتر نزدیک شود.

وی تصریح کرد: اجرای " تنها راه ممکن" به شدت رئالیستی است، ولی محتوای آن غیر رئالیستی  است. در این اثر در شکل اجرایی تنها به رئالیست وفادار بودم .

این کارگردان در مورد متفاوت بودن شکل و اجراهای اپیزودهای مختلف  درعین دنبال کردن یک داستان گفت: من به این موضوع معتقد نیستم،  چند تماشاگر اپیزود اول را "گروتسک" دیدند، ولی برخلاف این تصور که بازی در یک کار "گروتسک" متفاوت است، من به بازیگران خود اصرار داشتم حتی درهمان اپیزود اول کاملا رئالیستی و واقعی بازی کنند. اجرای این نمایش اصلا غیررئالیستی نیست، در حالی که متن کاملا غیر رئالیستی است .

یعقوبی افزود : به طور عمد می خواستم در این ساختار که آثار یک نویسنده بررسی می شود، نگاهی هم به 20 سال نمایشنامه نویسی ایران کنم. شخصیت اصلی نمایش، نمایشنامه نویسی به نام  "مهران صوفی" است که سال 58 به فرانسه رفته و حالا که بازگشته ( با توجه به سیستم نمایشنامه نویسی دهه 60 ما)، به خاطر سانسور، شرایط خاص آن زمان، یا به هر دلیل دیگری، مجبور به نوشتن آثاری خاص شده است. ما در تاریخ نمایشنامه نویسی خود در این دهه ، دو دسته نمایشنامه نویس داریم. یکی آنهایی که بر اساس ادبیات کهن فارسی می نوشتند و دسته دوم کسانی بودند که به " ابزورد " روی آوردند. آنها تن به خواست مرکز هنرهای نمایشی  برای نوشتن نمایشنامه های فارسی کهن ندادند و به ناچار، در دام دیگری به نام " ابزورد " دچار شدند. در حالی که سیستم " ابزورد " اصلا با فرهنگ کشور ما تناسب ندارد، این  سبک هرچند با فرهنگ غرب جور است، اما هنوز با فرهنگ کشور ما اجین نشده است. بکت برخاسته از یک شرایط خاص به "ابزورد" رسید، درحالی که درکشور ما بدون طی  مراحل و رسیدن به این شرایط  خاص  "ابزورد" رایج  و موجب پس زدن تماشاگران از تئاتر شد، من اتفاقات این دوره نمایشنامه نویسی ایران را در اپیزود اول که در واقع  بررسی اولین نمایشنامه مهران صوفی  بود، گذاشتم.  این نمایشنامه نویس همزمان با  جریان نمایشنامه نویسی طی  این سالها جلو می آید و در نمایش " تنها راه ممکن" هر بار یک  بخشی از آن بررسی می شود.

وی  در ادامه تصریح کرد: ساختار نمایش بود که به من دیکته کرد  تا "مهران صوفی"  اینجا باید این نمایشنامه را بنویسد. آثار مهران صوفی در این نمایشنامه همچنان به سمت واقعیت روزگار خود جلو می رود، به طوری که در آخر، از موقعیت رئالیستی   اپیزود " پژواک " دور می شود و درپایان تنها به "سخنرانی" کردن در فرانسه اکتفا می کند.

محمد یعقوبی خاطر نشان کرد: برای من خیلی آسان بود که ریتم و جذابیت هر بخش را تغییر دهم، اما ساختار کار می طلبید که همه چیز به این ترتیب پیش برود. در واقع من براساس دیدگاه یک نویسنده دهه 60 که با " ابزورد " شروع کرده، ساختار نمایشنامه ام را نوشتم .

محمد یعقوبی در باره اپیزود " منطقه آزاد " که موجب شده تا  اثر به سمت "شعار" پیش برود، گفت: تماشاگر من باید فراموش نکند که شخصیت اصلی متن من، مهران صوفی است. بنابراین طی این ساختار طبیعی است که این نمایشنامه نویس، پس از گذراندن دوره های مختلف، درنهایت به "شعار و سخنرانی" برسد. پس این کارگردان نیست که به شعارگویی روی آورده بلکه شخصیت اصلی نمایش به این ورطه افتاده است.

وی در مورد علت تمایلش به تجربه کردن  ساختارهای متفاوت  متذکر شد: "ساختار"، همیشه موجب می شود تا من اثری را بنویسم و به ندرت  پیش آمده که من به خاطر سوژه و محتوا نمایشنامه ای را بنویسم. در بیشترآثارم این ساختار و ساختمان است که من را جلو برده، بدون نقشه ساختمان اصلا نمی  توانم بنویسم.

این نمایشنامه نویس  افزود: نگاههای تماشاگران به " تنها راه ممکن " باهم فرق می کند، تماشاگرانی که با این کار برای اولین باراست با من آشنا می شوند صادق ترند، زیرا تماشاگرانی که  بیشتر آثار من را دیده اند، همواره  این اثر را با آثار قبلی ام مثلا " یک دقیقه" سکوت مقایسه می کنند و به دنبال آن در اثر جدید هستند. درحالی که من نباید کارهای گذشته ام را تکرار کنم و تئاتر مانند سینما نیست که بیش از یک بار بتوان  یک نمایش را  اجرا کرد. 

یعقوبی  با اشاره به این  که برای نوشتن نمایشنامه چند اپیزوده " تنها راه ممکن " از تعداد زیادی سوژه های خود که می توانست  از هر کدام برای خلق  یک اثر مستقل  استفاده کرد، توضیح داد:  این سوژه ها و طرحها قربانی ساختار نمایشنامه" تنها راه ممکن"  شده اند و برای من دیگر بیات شده اند.

وی  درمورد عدم ماندگاری و تاریخ  مصرف دار بودن  نمایشی که رئالیست اجتماعی است؟ گفت: من آدم بیست سال بعد را نمی شناسم ، بنابراین معتقدم تئاتر باید به امروز خود وفادار باشد ، من آدمهای نسل آینده را نمی شناسم ومعتقدم  نویسندگان دیگری می آیند و برای آنها خواهند نوشت، من نمی توانم الان تضمین کنم که آیا اثرم برای آدمهای 20 سال آینده خواهد ماند یانه؟ ولی در این 8 سال بعد از نوشتن زمستان 66 همواره نگران این موضوع بودم که کارهایم تاریخ مصرف نداشته باشند، اما امروز پس  از 8 سال می بینم هنوز "زمستان  66" مخاطب خود را دارد و برخی از کارگردانان می خواهند آن را بار دیگر اجرا کنند یا تله تئاتر شود، بنابراین تاریخ مصرف یک تعریف تعیین کننده نیست و زمان ممکن است تعبیر دیگری از این مسئله کند .